نمایی از ابتدایی ترین اسانسور

آسانسور

آسانسور دارای اتاقک متحرکی است که با حرکت عمودی خود حمل و نقل انسان و کالا را تسهیل می‌بخشد و عموما به کمک موتورهای الکتریکی سبب حرکت عمودی کابین می‌شوند. این موتورها با کمک کابل‌های کششی و سیستم متقابل وزن؛ همانند یک بالابر معمولی کار جا به جایی را انجام م‌ دهند یا با پمپ هیدرولیک میزان مایعات را برای بالا بردن در یک پیستون استوانه ای جک مانند ، تزریق و کنترل می‌کنند.

تاریخچه آسانسور

آسانسور یکی از ابتدایی‌ترین ماشین‌های ساده ساخت بشر است که همواره برای آسایش و رفاه زندگی به کمک انسان ها آمده است؛ گرچه ظاهر آسانسورها در طول تاریخ دست خوش تغییراتی بوده لیکن ماهیت آن ها یکی است.

بر اساس وقایع تاریخی ثبت شده : ویتروس، معمار رومی، ۲۶ سال قبل از میلاد در نوشته‌های خود از وسایلی نام برده‌است که ۲۳۶ سال قبل از میلاد در جابه‌جایی وسایل در بناها استفاده شده‌است و ماهیتی همانند آسانسورهای امروزی داشته است. آسانسور توسط ارشمیدس در ۲۳۶ سال قبل از میلاد ساخته شده است. این آسانسورها که نیروی تامین کننده آن توسط حیوانات صورت می‌گرفت متشکل از یک کابین بود و کابین توسط طنابی به سمت بالا کشیده می‌شد. آسانسورهایی که توسط ارشمیدس اختراع و ساخته شد در قرن ۱۷ میلادی در کاخ‌های انگلستان و فرانسه نصب شد و مورد بهره برداری و استفاده عموم قرار گرفت.

اولین آسانسور

در سال ۱۷۴۳ به دستور لویی شانزدهم اولین آسانسور مسافربری ساخته شد که آن را صندلی پرواز نامیدند. با گذشت زمان و نیاز هرچه بیش انسان‌ها به جابه‌جایی و حمل وسایل، این صنعت توسعه و گسترش پیدا کرد و آسانسورها ارتقا پیدا کردند.

در سال ۱۸۲۳، دو معمار به نام های هومر و برتون از آسانسور برای جذب گردشگر در لندن استفاده کردند و آن را اتاق صعود نامیدند. این آسانسورها با انرژی تامین کننده بخار آب، حرکت می‌کردند. و توانایی رفتن به ارتفاعات را داشتند. اما مشکلی که این آسانسورها ایجاد می‌کرد؛ پایین بودن میزان امنیت و اطمینان آن بود و کمتر کسی بر آن سوار می‌شد.

آرمسترانگ ، مخترع آسانسور هیدرولیک

در سال ۱۸۴۶  آسانسور هیدرولیک اختراع و ساخته شد. ویلیام آرمسترانگ، مخترع آسانسورهای هیدرولیک، این آسانسور را بیشتر برای حمل بار اختراع نمود و در ساخت آن از قوانین پاسکال استفاده کرده بود. آسانسورهای هیدرولیکی امروزه هم کارایی بسیار زیادی در صنایع مختلف دارند و از بهترین و گران ترین نوع آسانسورها می‌باشند.

تاریخچه آسانسور در ایران

در طی سفری که ناصرالدین شاه به فرنگ داشت آسانسورها نظر ناصرالدین شاه را به خود جلب کردنند. چنان که در سفرنامه ناصرالدین شاه نیز به آسانسورها اشاره شده‌است و این چنین یاد شده: « به مریض‌خانه سنت توماس رفتیم، اسبابی دارند که ناخوش (بیمار) را روی تخت گذاشته از توی اتاق زیر می‌کشند به مرتبه بالا (طبقه بالا) می‌برند.»

این که بیمار برای جابه‌جایی بین طبقات ساختمان دچار مشکل نمی‌شود و نیاز به حرکت زیادی ندارد برای ناصرالدین شاه بسیار جالب بود و شاه را به فکر انداخت تا این تکنولوژی را به کشور ایران بیاورد. این گونه شد که پس از بازگشت ناصرالدین شاه از  فرنگ، اولین آسانسور ابتدا در کاخ گلستان و سپس برای دومین بار در پالایشگاه آبادان (در زمان سلطنت احمد شاه) نصب شد. ولی در حال حاضر اثری از این دو آسانسور باقی نمانده است.

آسانسور به دلیل آسایش و ایجاد آرامشی که برای انسان ها فراهم می‌کرد، در ایران نیز با استقبال خوبی رو به رو شد و پس از گذشت مدتی کوتاه به صنعتی پررونق مبدل گشت و زمان صنعتی شدن آسانسور در ایران را می توان از ۸۰ سال پیش دانست.

دوران رشد و توسعه صنعت آسانسور در ایران

در ابتدا به دلیل نبود متخصص در زمینه آسانسور، برای نصب آسانسورها از متخصصین خارجی استفاده می‌شد، اما با گذر زمان و با گسترش و توسعه استفاده از آسانسور نیاز به داشتن نیروی متخصصین بومی احساس می‌شد و همین اتفاق موجب اشتغال زایی برای جوانان شد. از طرفی با ورود و گسترش دانش نصب و تعمیرات آسانسور، شرکت‌هایی به انجام این امور مشغول شدند.

همچنین مخترعین و متخصصان در این صنعت کم کم به فکر تولید قطعات آسانسور افتادند که نتیجه آن سرانجام در سال ۱۳۴۵ منجر به تاسیس اولین کارگاه تولید کننده درب و کابین آسانسور در ایران شد. این کارگاه که با  کپی برداری از درب و کابین های اروپایی تولیدات خود را آغاز کرد؛ توسط فردی به نام «اوکسن الکسانی» بنیان گذاری شد. اما به طور کلی سال ۱۳۳۵ به بعد را می توان دوران رشد و توسعه صنعت آسانسور در ایران دانست.

طراح آسانسورهای امروزی

پایه‌گذار علمی و طراح آسانسورهای امروزی، دانشمند و ریاضی‌دان بزرگ، آتوود است. ماشین آتوود عبارت است از دو وزنه‌ای که با یک طناب به یکدیگر متصل می‌شوند و روی فلکه ای، وزنه‌های فوق به بالا و پایین حرکت می‌کنند.

با بررسی‌های متعدد معماران و مهندسین در گذشته، دریافتیم که انسان‌ها توان و قدرت ساخت ساختمان های مرتفع را داشتند لیکلن دلیل اینکه این امر در گذشته چنان رواج نداشت، وجود پله‌های متعدد ساختمان ها و عدم اطمینان از امنیت بالابر ها بود.

شکل گیری آسانسورهای ایمن

با گذر زمان و بیشتر شدن نیاز انسان‌ها به استفاده از آسانسورها در ساختمان‌های مسکونی و … احساس نیاز به تامین امنیت در آسانسورها بیشتر شد و در سال ۱۸۵۲ مکانیک آمریکایی به نام الیشا اوتیس آسانسوری را ارائه نمود که از نظر ایمنی مطمئن تر از نمونه های قبلی آسانسور بود. او این اقدام را با به کارگیری چرخی ضامن دار انجام داد که در صورت پاره شدن طناب، اندکی پس از سقوط، کابین آسانسور متوقف می‌شود.

آلیشا اوتیس برای تست سازه ارزشمند خود در نمایشی مرگبار در کاخ کریستال واقع در نمایشگاه نیویورک، نمایش‌های مختلفی از ایمنی را انجام داد و همین امر موجب نصب اولین آسانسور مسافربری شد که مقدمه ای برای کاربرد و استفاده گسترده اسانسورها بود.

اولین آسانسور مسافربری در تاریخ ۲۳ مارس ۱۸۵۷ در نیویورک نصب شد.

شکل گیری آسانسور ایمن با سرعتی بالاتر

آسانسورهای دیگری نیز در آلمان نصب شدند که این آسانسورها علاوه بر ایمنی و اطمینان بیشتر نسبت به نمونه‌های اولیه آسانسور از سرعت بالاتری برخوردار بودنند و قدرت حمل بارهای سنگین تری را نیز داشتند. همچنین به گذر زمان، شاسی‌های آسانسور به آن‌ها اضافه شد تا بتوانند کنترل بیشتری روی حرکت آسانسورها داشته باشند.

در سال ۱۸۸۰ در آلمان اولین آسانسور برقی توسط فردی به نام ورنر فون سیمنر اختراع ساخته و نصب شد. این آسانسورها نسبت به آسانسورهای پیشین، دیگ‌های بخار با سرعت بالاتر و قابلیت حمل بار سنگین تری داشتند.

از دیگر پیشرفت‌ها  از گذشته تا کنون که در آسانسور سازی داشته ایم می‌توانیم به استفاده از شاسی برای آسانسور و انواع درب‌های اتوماتیک اشاره کنیم.

تکامل صنعت آسانسور

آسانسور وسیله‌ای الکترو مکانیکی است. در ابتدای پیدایش آسانسور به شکل امروزی، بیشتر قطعات و لوازم آسانسورها مکانیکی و الکتریکی بود ولی با پیشرفت و توسعه علوم در حوزه الکترونیک و ورود هوش مصنوعی به این صنعت سبب تکامل و گسترش صنعت آسانسورها شد. همچنین به عنوان یک وسیله‌ی کاربردی با دسترسی گسترده در بین جوامع قرار گرفت. در طراحی و پدید آمدن آسانسورها؛ علومی همانند برق، مکانیک، صنایع و معماری مورد استفاده قرار می‌گیرند و هیچ گاه فردی متخصص به تنهایی و با تکیه بر یکی از شاخه‌های این علوم قادر نخواهد بود آسانسور را طراحی نماید. در حال حاضر یکی از مشکلات ساختمان‌های بزرگ کافی نبودن فضای در نظر گرفته شده برای آسانسور است.

همچنین با گذشت زمان شرکت‌ها و افراد گوناگون اقدام به تکمیل و ساخت قطعات مختلف این آسانسورها نمودند تا امروزه جوامع شاهد انواع متعددی از آسانسورها باشد. 

مهندسی آسانسور و پله برقی

تا قبل از دهه ۱۹۹۰ عمده آموزش در این حوزه بسیار محدود بود با گذر اندکی از زمان برای اولین بار در سال ۱۹۹۵ میلادی اتحادیه آسانسور و پله برقی انگلستان (LEIA) با همکاری پروفسور یانوفسکی و پروفسور جینا بارنی اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی کوتاه مدتی در انگلستان نمودند که بیشتر مورد استفاده و توجه نصابان و متخصصان این کشور  قرار گرفته بود. در ادامه این اتحادیه با همکاری دانشگاه نورث همپتون انگلستان دوره‌های دانشگاهی این رشته را در مقاطع کاردانی و کارشناسی آغاز نمودند.

اولین دوره این مقاطع در سال ۱۹۹۸ در نورث همپتون انگلستان با هدایت اساتیدی همچون جانات آدامز، برایان واتز، استفان کازمارسیزیک که از اعضای هیئت علمی دانشکده مهندسی مکانیک و علوم کاربردی نیز بودند آغاز شد. از سال ۲۰۰۰ به بعد مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی تحت عنوان « مهندسی آسانسور و پله برقی » به مقاطع دانشگاه نورث همپتون افزوده شد.

انواع آسانسور

تمامی آسانسورها در مواردی نظیر داشتن کابین، حرکت عمودی و توقف در سطوح طبقات با هم مشابه‌اند و تنها چیزی که آن هارا نسبت به هم متمایز کرده، نحوه اعمال نیروی محرکه به کابین است. آسانسورها را می‌توان بر این اساس به چهار دسته تقسیم کرد: آسانسورهای کششی، آسانسورهای هیدرولیک، آسانسورهای کارگاهی و همچنین مغناطیسی و پیچی.

همچنین امروزه با رشد تکنولوژی دسته‌ی دیگری از آسانسورها به نام پنوماتیک پدید آمده است که می‌توان آن ها را در دسته پنجم دسته بندی کرد.

انواع آسانسور